Podział biznesu po rozwodzie. Jak dzieli się firma w sprawie o podział majątku?

---

Podział majątku po rozwodzie jest trudniejszy, gdy w skład majątku wchodzi firma, działalność gospodarcza, udziały w spółce albo majątek wykorzystywany do prowadzenia biznesu.

W takiej sprawie nie chodzi wyłącznie o pieniądze. Często chodzi także o lata pracy, ryzyko, odpowiedzialność za pracowników, relacje z kontrahentami, kredyty, leasingi, maszyny, samochody, lokal, markę i bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstwa.

Dlatego podział firmy po rozwodzie wymaga ostrożnego przygotowania. Nie każdą firmę dzieli się tak samo. Inaczej wygląda jednoosobowa działalność gospodarcza, inaczej spółka cywilna, a jeszcze inaczej udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, co dokładnie ma być przedmiotem rozliczenia.

Czy firma wchodzi do majątku wspólnego?

To jedno z pierwszych pytań w sprawie o podział majątku.

Jeżeli działalność została założona i rozwijana w czasie trwania małżeństwa, a do jej prowadzenia wykorzystywano środki należące do majątku wspólnego, jej wartość może mieć znaczenie przy podziale majątku.

Nie oznacza to jednak, że sąd „dzieli firmę na pół” w dosłownym znaczeniu.

W praktyce najczęściej działalność pozostaje przy osobie, która ją prowadzi, a druga strona może domagać się odpowiedniego rozliczenia albo spłaty, jeżeli wartość firmy lub składników firmowych wchodzi do majątku wspólnego.

Trzeba przy tym odróżnić kilka kwestii:

• kto formalnie prowadzi działalność,
• kiedy działalność została założona,
• z jakich środków finansowano firmę,
• jakie składniki majątkowe zostały kupione w czasie małżeństwa,
• czy firma ma realną wartość niezależną od bieżącej pracy właściciela,
• czy w skład majątku wchodzą udziały, sprzęt, samochody, środki na rachunkach, towary albo wierzytelności.

Samo to, że działalność była zarejestrowana na jednego małżonka, nie zawsze przesądza o braku rozliczeń.

Jednoosobowa działalność gospodarcza a podział majątku

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej częsty błąd polega na założeniu, że skoro działalność jest zarejestrowana tylko na jedną osobę, to nie ma czego dzielić.

To zbyt duże uproszczenie.

W sprawie o podział majątku znaczenie mogą mieć składniki wykorzystywane w działalności, jeżeli zostały nabyte w czasie trwania wspólności majątkowej. Mogą to być na przykład samochody, maszyny, urządzenia, wyposażenie, środki na rachunkach, towar, prawa majątkowe albo inne składniki związane z prowadzonym biznesem.

Nie zawsze przedmiotem rozliczenia będzie sama „firma” jako taka. Czasem najważniejsze jest ustalenie wartości konkretnych składników majątkowych. W innych sprawach znaczenie może mieć także wartość przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości.

Dlatego każda sprawa wymaga analizy dokumentów, a nie tylko wpisu w CEIDG.

Udziały w spółce po rozwodzie

Inaczej wygląda sytuacja, gdy jeden z małżonków posiada udziały w spółce.

Jeżeli udziały zostały nabyte w czasie trwania małżeństwa za środki wspólne, mogą podlegać rozliczeniu w sprawie o podział majątku. Nie zawsze oznacza to, że drugi małżonek stanie się wspólnikiem albo będzie uczestniczył w prowadzeniu spółki.

W praktyce spór najczęściej dotyczy wartości udziałów i ewentualnej spłaty.

Przy spółkach znaczenie mają między innymi:

• umowa spółki,
• data nabycia udziałów,
• źródło finansowania udziałów,
• bilanse i sprawozdania finansowe,
• zobowiązania spółki,
• wartość majątku spółki,
• dochodowość,
• ograniczenia wynikające z umowy spółki.

Wycena udziałów często wymaga opinii biegłego. Nie warto opierać się wyłącznie na wartości nominalnej udziałów, bo może ona nie odpowiadać ich rzeczywistej wartości.

Wycena firmy w sprawie o podział majątku

Wycena firmy jest zwykle jednym z najważniejszych etapów sprawy.

Od niej zależy, czy i w jakiej wysokości może pojawić się spłata. Różnice w stanowiskach stron bywają duże, zwłaszcza gdy jedna osoba prowadzi biznes i wskazuje na koszty, zobowiązania oraz ryzyko, a druga patrzy przede wszystkim na przychody albo widoczny majątek firmy.

Biegły może analizować między innymi:

• przychody i koszty,
• majątek wykorzystywany w działalności,
• zobowiązania,
• umowy z kontrahentami,
• środki trwałe,
• towary i zapasy,
• wierzytelności,
• sytuację finansową przedsiębiorstwa,
• realną możliwość dalszego prowadzenia działalności.

Wycena nie powinna być oderwana od rzeczywistości. Firma to nie tylko liczby w tabeli. To także ryzyko, bieżące zobowiązania, odpowiedzialność za płynność finansową i uzależnienie wyników od pracy osoby, która działalność prowadzi.

Czy drugi małżonek ma prawo do firmy, jeżeli w niej nie pracował?

To częste pytanie.

Brak pracy w firmie nie oznacza automatycznie braku prawa do rozliczenia. W małżeństwie wkład w majątek wspólny może polegać nie tylko na bezpośrednim prowadzeniu biznesu.

Jeżeli jedna osoba prowadziła firmę, a druga zajmowała się dziećmi, domem, organizacją życia rodzinnego albo rezygnowała z własnych planów zawodowych, sąd może brać to pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej stron.

Nie oznacza to jednak, że każda sprawa kończy się takim samym rozliczeniem. Znaczenie mają dokumenty, sposób finansowania firmy, czas jej prowadzenia, wartość składników majątkowych oraz to, czy majątek firmy rzeczywiście powstał w czasie wspólności majątkowej.

Firma założona przed ślubem

Jeżeli działalność została założona przed zawarciem małżeństwa, sprawa wymaga dokładniejszej analizy.

Sama data założenia firmy nie zawsze kończy temat. Trzeba sprawdzić, czy w czasie małżeństwa firma została istotnie rozwinięta, czy kupowano do niej składniki z majątku wspólnego, czy z dochodów małżonków finansowano inwestycje, sprzęt, lokal, samochody albo inne elementy działalności.

Może się okazać, że sama firma pozostaje związana z majątkiem osobistym jednej osoby, ale określone nakłady albo składniki kupione w czasie małżeństwa wymagają rozliczenia.

W takich sprawach znaczenie ma chronologia: co istniało przed ślubem, co powstało w czasie małżeństwa i z jakich środków było finansowane.

Kredyty, leasingi i zobowiązania firmowe

Przy podziale firmy po rozwodzie nie można patrzeć wyłącznie na aktywa.

Jeżeli działalność korzysta z leasingów, kredytów, pożyczek, limitów, zobowiązań wobec kontrahentów albo zaległych płatności, trzeba uwzględnić je przy ocenie wartości biznesu i realnych możliwości spłaty:

• czasem firma wygląda dobrze na zewnątrz, ale jest obciążona zobowiązaniami;
• czasem posiada majątek, który nadal jest finansowany leasingiem;
• czasem środki na rachunku są potrzebne na bieżące podatki, wynagrodzenia albo zakup towaru.

Dlatego w takich sprawach ważne jest przedstawienie pełnego obrazu sytuacji finansowej, a nie tylko wybranych danych.

Jakie dokumenty przygotować do podziału firmy?

Przy sprawie o podział majątku, w której pojawia się biznes, warto zebrać dokumenty dotyczące zarówno samej firmy, jak i sposobu jej finansowania.

Przydatne mogą być:

• wpis CEIDG albo dokumenty spółki,
• umowa spółki,
• dokumenty księgowe,
• deklaracje podatkowe,
• zestawienia przychodów i kosztów,
• bilanse i sprawozdania finansowe,
• umowy leasingu,
• umowy kredytowe,
• faktury za sprzęt, samochody, maszyny lub wyposażenie,
• dokumenty dotyczące rachunków firmowych,
• umowy z kontrahentami,
• wykaz środków trwałych,
• dokumenty dotyczące zobowiązań,
• wyceny, jeżeli były wcześniej sporządzane,
• dokumenty pokazujące, kiedy i z jakich środków kupowano składniki majątku.

Nie każdy dokument będzie potrzebny w każdej sprawie. Pierwszym krokiem jest ustalenie, jaki rodzaj działalności jest przedmiotem analizy i które składniki rzeczywiście mogą podlegać rozliczeniu.

Czy podział firmy musi zniszczyć biznes?

Nie taki powinien być cel postępowania.

W sprawach o podział majątku sąd powinien brać pod uwagę realia konkretnej sprawy. Jeżeli firma nadal działa, generuje dochód i stanowi źródło utrzymania, sposób rozliczenia powinien uwzględniać możliwość jej dalszego funkcjonowania.

Nie oznacza to, że druga strona traci prawo do rozliczenia. Oznacza natomiast, że trzeba szukać rozwiązania, które uwzględnia zarówno wartość majątku, jak i realne możliwości spłaty.

W wielu sprawach zasadnicze znaczenie ma prawidłowa wycena i dobrze przygotowane stanowisko dotyczące sposobu rozliczenia.

Dlaczego warto skonsultować sprawę wcześniej?

Sprawy dotyczące firmy w podziale majątku wymagają przygotowania.

Nie warto czekać do momentu, w którym druga strona złoży wniosek z zawyżoną wartością firmy albo zażąda spłaty, która nie odpowiada realnej sytuacji przedsiębiorstwa.

Wcześniejsza konsultacja pozwala ustalić:

• czy firma albo jej składniki wchodzą do majątku wspólnego,
• jakie dokumenty trzeba zabezpieczyć,
• czy potrzebna będzie wycena,
• jakie zobowiązania należy wykazać,
• czy możliwa jest ugoda,
• jak przygotować stanowisko procesowe.

W sprawach o biznes najważniejsze są dokumenty, liczby i chronologia. Im wcześniej zostaną uporządkowane, tym łatwiej prowadzić rozmowy albo przygotować się do postępowania sądowego.

Podsumowanie

Podział firmy po rozwodzie nie polega zwykle na fizycznym dzieleniu przedsiębiorstwa. Najczęściej chodzi o ustalenie, czy biznes, udziały albo składniki majątkowe związane z działalnością wchodzą do majątku wspólnego oraz jaka jest ich wartość.

Znaczenie ma data założenia firmy, źródło finansowania, dokumenty księgowe, zobowiązania, realna wartość przedsiębiorstwa i możliwość dalszego prowadzenia działalności.

W takich sprawach nie warto opierać się na uproszczeniach. Firma może być najważniejszym składnikiem majątku, ale jednocześnie źródłem bieżącego dochodu i zobowiązań.

Dlatego podział biznesu po rozwodzie wymaga rzetelnej analizy dokumentów i przygotowania strategii działania.

FAQ